Arbitraż często uchodzi za droższy. Uważam tę tezę za dyskusyjną, ponieważ np. jego krótszy czas trwania powoduje niższe odsetki (gdy np. strona pozwana o roszczenie pieniężne przegrywa spór), czy krótszy czas utrzymywania rezerwy na poczet sporu (co ma znaczenie zwłaszcza dla spółek notowanych na giełdzie, a wpływa na wycenę każdej spółki).

Spór rozstrzyga arbiter jedyny

W każdym przypadku, strony mogą się umówić, że spór będzie rozstrzygany przez arbitra jedynego, zamiast (standardowo) trzech. Jeśli korzystasz ze stałych sądów polubownych (np. KIG, Lewiatan, ICC, LCIA, VIAC, SCC, SIAC, HKIAC), na ich stronach www znajdziesz kalkulator. Pomaga on obliczać koszty początkowe, uzależnione od liczby arbitrów.

Tytułem przykładu, w Sądzie Arbitrażowym przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie, jeśli spór będzie rozstrzygany jednoosobowo, różnica to w kosztach początkowych może wynosić nawet ok. 49%.

Czasem, mniejsza liczba arbitrów ma związek ze stosowaniem tzw. procedur przyspieszonych (np. w sporach o mniejszej wartości przedmiotu sporu). Porównaliśmy kilka stałych sądów polubownych pod kątem kryterium zastosowania („progu wejścia”) do trybu przyspieszonego/uproszczonego albo przypadku, gdy sąd z zasady rozstrzyga spór jednoosobowo.

Nie angażuj zbyt wielu prawników i nie „fauluj” w toku sporu

Zatrudnianie prawników w arbitrażu jest normą. Nie zawsze większy zespół prawny to dobre rozwiązanie, ponieważ możesz zapłacić więcej.

Wygranie sporu nie oznacza zawsze całkowitego zwrotu honorarium prawników. Arbitrzy zwykle rozstrzygają o kosztach wg modeli: (1) strona przegrywająca pokrywa koszty strony wygrywającej (czasem nazywane zasadą „costs follow the event”), albo (2) każda strona ponosi własne koszty niezależnie od wyniku sprawy. 

Jednak nawet w przypadku wygranej, trybunał może obniżyć zwrot honorarium (np. nieuzasadnione lub nieproporcjonalne – zawyżone stawki, nadmiar czasu poświęcony sprawie, niezasadne roszczenia). Moja rada: grać fairi nie zawyżać kosztów.

Doświadczony prawnik arbitrażowy

W parze z powyższą radą idzie kolejna: jeśli nie masz doświadczenia arbitrażowego – zdaj się na pełnomocnika, który prowadził spory przed sądem polubownym. Nauka bywa kosztowana, a powinieneś płacić jedynie za czas spędzony nad sprawą – nie na naukę arbitrażu. Wbrew pozorom, sąd polubowny jest bardziej sformalizowany niż się wydaje, a znajomość teorii arbitrażu również ma niebagatelne znaczenie. 

Preferuj arbitraż lokalny

Jeśli możesz i chcesz zaoszczędzić kosztów – proceduj w polskich sądach polubownych (stałych, a nawet ad hoc). W arbitrażach za granicą, nie zawsze będziesz mógł brać udział w rozprawach zdalnych. 

Wybieraj prawo właściwe i język umowy lub postępowania, które znają wszystkie osoby w sporze

Wybór egzotycznego prawa materialnego w umowie głównej nie oznacza, że sąd polubowny się nim nie zajmie. Może jednak poprosić o wsparcie (czasem drogich) ekspertów. Język angielski jest w arbitrażu w zasadzie powszechny, ale wybór innych języków może oznaczać konieczność zapewnienia tłumaczenia (np. dokumentów), a Google Translator nie będzie akceptowany.

Unikaj forum shopping

Nie prowadź sporu równolegle na dwóch forach: w arbitrażu i przed sądem państwowym. Nie uzyskasz dwóch różnych wyroków, za to będziesz ponosić koszty związane z przygotowaniem i opłaceniem pozwu w obu tych instytucjach. Tymczasem, co najmniej jeden z tych sądów nie zajmie się sprawą, za którą zapłaciłeś. 

Forum shopping („gra” właściwością sądu) zazwyczaj bywa kosztowna.

Jeśli masz wątpliwości w jaki sposób racjonalizować koszty arbitrażu – zapraszam do kontaktu. Pomożemy.

Źródła:

1. ICC Commission Report: Decisions on Costs in International Arbitration (2015) – https://iccwbo.org/wp-content/uploads/sites/3/2015/12/Decisions-on-Costs-in-International-Arbitration.pdf
2. Awards of Costs in International Arbitration (NYC Bar Association) – https://www.nycbar.org/wp-content/uploads/2024/06/20221293-AwardsCostsInternationalArbitration.pdf
3. LCIA Costs and Duration Analysis 2024 (III edycja) – https://www.acerislaw.com/wp-content/uploads/2025/01/LCIA-Costs-and-Duration-Analysis-2024.pdf
4. Costs and Duration: A Comparison of the HKIAC, LCIA, SCC and SIAC Studies (CMS) – https://cms.law/en/che/legal-updates/costs-and-duration-a-comparison-of-the-hkiac-lcia-scc-and-siac-studies
5. Comparing the duration and cost of international arbitration (omówienie raportu HKIAC 2021) – https://www.wr.no/en/news/comparing-the-duration-and-cost-of-international-arbitration
6. Costs and Fees Allocation Within the Arbitral Award [Part-IV] – https://ccadr.cnlu.ac.in/blog/arbitration/arbitration-cost-factors-timing-documentation-part-4/
7. Check, Please: Clarity in Costs Awards in Arbitration (National Law Review) – https://natlawreview.com/article/check-please-clarity-costs-awards-arbitration
8. ICC, SIAC & LCIA Rules on Arbitration Costs [Part-III] – https://ccadr.cnlu.ac.in/blog/arbitration/icc-siac-lcia-arbitration-costs-rules-india-law-commission-part-3/