Arbitraż AD 2025: zmiany regulaminów arbitrażowych

15 stycznia 2025

Rola regulaminu arbitrażowego

Pełnomocnicy nawykli do prowadzenia sporów przed sądem państwowym mogą poczuć się zaskoczeni w arbitrażu, gdzie najpierw okaże się, że powinni dokonać wyboru reguł postępowania (prawa procesowego), a później – że taki wybór nie oznacza stosowania 1:1 ustawy procesowej, obowiązującej w danym kraju (w Polsce: kodeks postępowania cywilnego). Przepisy prawa procesowego jedynie uzupełniają wykorzystywanie regulaminu.

Trudno wyobrazić sobie decyzję stron, aby postępowanie prowadzić w oparciu o przepisy powszechnie obowiązującego prawa, skoro arbitraż z założenia ma być mniej sformalizowanym sposobem rozstrzygania sporów.

Dlatego też, regulaminy arbitrażowe, są podstawą proceduralną w arbitrażu, odgrywając kardynalną rolę w kształtowaniu postępowań przed sądami polubownymi (niezależnie, czy chodzi o arbitraż przed stałymi sądami polubownymi, ad hoc, czy administrowany).

Określają one szczegółowe zasady dotyczące m.in. powoływania arbitrów, przebiegu rozprawy, zasad komunikacji z stronami, terminów procesowych, opłat w postępowaniu. Wreszcie, regulaminy mogą wyznaczać arbitrom określony termin wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, czyli – moim zdaniem – są źródłem podstawowego obowiązku arbitrów: wydania wyroku.

Istota zmian regulaminów arbitrażowych

Poważne instytucje arbitrażowe dokonują zmian regulaminów. Mają one albo charakter stopniowych aktualizacji, albo zastępowania w całości poszczególnych wersji kolejnymi.  

Zasadniczym celem takich zmian jest dostosowanie regulaminów do zmieniających się potrzeb obrotu gospodarczego i osiągnięć techniki (np. w arbitrażu od dawna wykorzystuje się rozprawy zdalne, za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość).

W niektórych porządkach prawnych zmiany w regulaminach arbitrażowych mają znaczenie porównywalne do zmian przepisów powszechnie obowiązującego prawa i cieszą się nie mniejszym zainteresowaniem – tak klientów arbitrażu, jak i środowiska arbitrażowego.

Ustawy arbitrażowe nie zmieniają się tak często jak regulaminy; zmiany prawa zależą zawsze od woli ustawodawcy. Tymczasem, środowisko arbitrażowe może zmieniać regulaminy we własnym zakresie. Te bowiem są aktami wewnętrznymi, tworzonymi niezależnie od organów władzy publicznej (soft law).

Przykłady istotnych zmian regulaminów na świecie

Tytułem przykładu, regulamin jednej z największych instytucji arbitrażowych – Singapore International Arbitration Centre (SIAC) został zaktualizowany w podobny sposób z dniem 1 stycznia 2025 r. Jest to jego 7. edycja. Zmiany te miały na celu dalsze usprawnienie postępowań arbitrażowych.

Wśród kluczowych innowacji znalazły się m.in. zmiany w procedurze stosowania środków tymczasowych, nowe zasady dotyczące finansowania przez osoby trzecie, a także uproszczenie niektórych procedur arbitrażowych, mające na celu obniżenie kosztów i skrócenie czasu postępowań.

Nowy mechanizm PPO (Protective Preliminary Order)

Jedną z najważniejszych zmian jest wprowadzenie procedury Protective Preliminary Order (PPO), mającej wzmocnić rolę – zastosowanie Arbitra Doraźnego (Emergency Arbitrator). Procedura umożliwia stronom złożenie wniosku o środki tymczasowe (zabezpieczenie) bez informowania drugiej strony (tzw. ex parte). Procedura ta ma na celu ochronę interesów uprawnionego, zanim druga strona zdąży zareagować, co w przypadkach pilnych może okazać się kluczowe. Po złożeniu takiego wniosku, Emergency Arbitrator musi rozstrzygnąć w przedmiocie wnioski zaledwie w ciągu 24 godzin. Choć decyzje ex parte mogą rodzić obawy związane z zapewnieniem należytego procesu, nowe przepisy SIAC wprowadzają mechanizmy kontrolne, zmierzające do poszanowania kardynalnej w arbitrażu zasady równowagi stron (m.in. wnioskodawca ma 12 godzin od udzielenia mu zabezpieczenia na doręczenie wszelkich dokumentów także drugiej stronie, pod rygorem upadku zabezpieczenia w ciągu 3 dni od jego udzielenia).

Nowa procedura uproszczona (Streamlined Procedure)

Kolejną innowacją jest wprowadzenie tzw. „Streamlined Procedure”, dedykowanej dla spraw, rozpoznawanych w postępowaniu przyspieszonym. Ta procedura ma na celu zapewnienie szybszego i tańszego rozstrzygania sporów. Warunkiem jest, aby strony zgodziły się na ten tryb przed ukonstytuowaniem się trybunału, jak też – wartość przedmiotu sporu nie może przekroczyć kwoty 1 mln dolarów singapurskich. Postępowanie prowadzi jeden arbiter, a decyzje zapadają w oparciu o pisemne dokumenty, na posiedzeniu bez udziału stron. Posiedzenie odbywa się wyjątkowo, gdy trybunał uzna to za uzasadnione.

Koordynacja postępowań

Przewidziano też model koordynacji kilku osobnych postępowań przed trym samym trybunałem w ramach SIAC, z udziałem tych samych stron, w których pojawia się podobna kwestia faktyczna bądź prawna. Dzięki temu możliwe jest jednoczesne lub sekwencyjne rozpatrywanie kilku spraw, co pozwala uniknąć ryzyka odmiennego rozstrzygnięcia tych samych kwestii. Chociaż postępowania będą prowadzone przez ten sam trybunał, pozostaną formalnie oddzielnymi sprawami. Oznacza to, ze zapadną w nich osobne wyroki, o ile strony nie postanowią inaczej.

Finansowanie przez osoby trzecie

Nowością w regulaminie SIAC jest także nowe regulacje dotyczące finansowania arbitrażu przez osoby trzecie (third-party funding), zmierzające do zapewnienia większej transparentności przy ujawnianiu takich podmiotów finansujących.

Nie tylko zagranica

W Polsce również funkcjonuje kilka ważnych stałych sądów polubownych, z których najistotniejsze to Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej (KIG), Sąd Arbitrażowy Lewiatan, Sąd Arbitrażowy przy Związku Banków Polskich.

Nowy Regulamin Sądu Arbitrażowego przy KIG

Sąd ten jest jedną z największych instytucji arbitrażowych w kraju. Od 1 stycznia 2025 r. posiada też nowy Regulamin.

Tylko wezwanie na arbitraż

Zgodnie z nowym regulaminem Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej, od 1 stycznia 2025 roku postępowanie arbitrażowe może być wszczęte wyłącznie przez złożenie wezwania na arbitraż, a nie jak dotychczas – pozwu.

Wezwanie na arbitraż zastępuje tradycyjny pozew i pełni rolę inicjującą postępowanie arbitrażowe. Jest to jeden z elementów, który ma na celu uproszczenie i przyspieszenie procesu rozstrzygania sporów, eliminując formalności związane z wnoszeniem pozwu.

Zasada „jedynego arbitra” w sprawach o niższej wartości

Jedną z kluczowych zmian jest wprowadzenie zasady, zgodnie z którą spór o wartość nieprzekraczającą 100 000 zł będzie rozstrzygany przez arbitra jedynego. Do tej pory, w takich sprawach, standardowo powoływano trzyosobowy skład orzekający, co wydłużało i podnosiło koszty postępowania.

Zmiany w procedurze doręczeń i dokumentacji

Kolejną istotną zmianą jest upoważnienie Trybunału Arbitrażowego do decyzji, że wszystkie doręczenia pism procesowych będą odbywać się wyłącznie drogą elektroniczną. Ten krok ma na celu zwiększenie efektywności komunikacji i redukcję kosztów związanych z tradycyjnymi metodami doręczeń, a także jest odpowiedzią na rosnącą cyfryzację procesów sądowych na świecie.

Wczesne rozstrzyganie spraw i instytucja arbitra doraźnego

Nowy regulamin wprowadza także procedurę wczesnego rozstrzygania (early determination), pozwalającą na szybkie rozstrzyganie spraw, które są oczywiste z punktu widzenia prawa. Dodatkowo, wprowadzono instytucję arbitra doraźnego, który będzie powoływany do rozwiązania spornych kwestii, szczególnie w sytuacjach, gdy zachodzi pilna potrzeba podjęcia decyzji na wczesnym etapie postępowania.

Obowiązek informowania o finansowaniu sporu przez osoby trzecie

Regulamin wprowadza również obowiązek informowania o finansowaniu sporu przez osoby trzecie. Taki zapis ma na celu zwiększenie przejrzystości postępowania arbitrażowego, szczególnie w kontekście spraw, w których zewnętrzne podmioty angażują się finansowo, aby wesprzeć jedną ze stron.

Obowiązkowe posiedzenie organizacyjne

Nowy Regulamin przewiduje również obowiązek przeprowadzenia posiedzenia organizacyjnego, które ma odbywać się w krótkim czasie po powołaniu Trybunału Arbitrażowego. Celem tego posiedzenia będzie ustalenie zasadniczych kwestii proceduralnych, a także wydanie postanowienia organizacyjnego, które ma na celu zapewnienie sprawnego i terminowego przebiegu postępowania.

Termin wydania wyroku

Kolejna ze zmian to wprowadzenie wymogu wydania wyroku w terminie 6 miesięcy od dnia powołania Trybunału Arbitrażowego, przy czym nie później niż 2 miesiące od ostatniego dnia rozprawy albo od dnia wniesienia ostatniego pisma. Zmiana ta ma na celu zapewnienie szybkiego i efektywnego rozwiązania sporów, co jest szczególnie ważne w kontekście rosnącej dynamiki rynków gospodarczych.

Uzasadnianie decyzji o wyłączeniu arbitra

Nowością w regulaminie jest także wprowadzenie obowiązku uzasadniania decyzji o wyłączeniu arbitra.

Nowy Regulamin Sądu Arbitrażowego Lewiatan

Podobnie, również SA Lewiatan zdecydował się na uchwalenie nowego regulaminu, który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2025 r. Nastąpił szereg istotnych zmian, mających na celu usprawnienie i uproszczenie procedury arbitrażowej.

Wezwanie na arbitraż zamiast pozwu


Nowością jest dopuszczenie wszczęcia postępowania wyłącznie poprzez wezwanie na arbitraż, a nie jak dotychczas – złożenie pozwu. Wezwanie na arbitraż jest prostszą i szybszą procedurą, która pozwala na bezpośrednie uruchomienie postępowania bez konieczności formalnych wymagań związanych z tradycyjnym pozwem.

Koszty postępowania i finansowanie przez osoby trzecie

Zespołowi Orzekającemu przyznano nowe uprawnienia, w tym możliwość uwzględniania kosztów związanych z finansowaniem postępowania przez podmiot trzeci (tzw. third party funding). W praktyce oznacza to, że jeśli strona korzysta z finansowania zewnętrznego, np. od inwestora, który pokrywa część kosztów w zamian za udział w wygranej, takie wydatki będą mogły być brane pod uwagę przy ustalaniu kosztów postępowania. Ponadto, w przypadku stosowania success fee, czyli kosztów zastępstwa procesowego uzależnionych od wyniku sprawy, Zespół Orzekający będzie mógł również uwzględnić te opłaty przy rozstrzyganiu kwestii kosztów postępowania.

Zwiększenie wartości przedmiotu sporu w trybie przyspieszonym

Kolejną zmianą jest podniesienie wartości przedmiotu sporu (WPS) w ramach trybu przyspieszonego. Do tej pory tryb ten obejmował sprawy o WPS do 50.000 zł. Zgodnie z nowymi przepisami, do trybu przyspieszonego będą kwalifikowane także sprawy, w których wartość przedmiotu sporu nie przekracza 200.000 zł.

Usprawnienie procedur nominacji arbitrów

Wprowadzono również usprawnienie procedur nominacji zastępczej arbitrów. Zgodnie z nowymi zasadami, proces nominacji arbitrów, szczególnie w sytuacjach, gdy konieczne jest powołanie arbitrów zastępczych, będzie bardziej elastyczny i mniej czasochłonny.

Podsumowanie

Zmiany w regulaminach arbitrażowych stałych sądów polubownych na całym świecie są odpowiedzią na rosnące potrzeby rynku arbitrażowego. Dostosowanie regulaminów do nowoczesnych wymagań, usprawnienie procedur oraz wprowadzenie nowych technologii z pewnością przyczynią się do dalszego rozwoju arbitrażu jako skutecznej i elastycznej metody rozwiązywania sporów. Dla stron postępowań zmiany te oznaczają przede wszystkim większą pewność i efektywność procesów arbitrażowych, co jest szczególnie istotne w dynamicznie rozwijającym się środowisku globalnym.

Źródła:

Blog tworzony przez

Bądź na bieżąco

Skontaktuj się

Zobacz inne wpisy