Czy dochodzenie roszczeń przed sądem gospodarczym to jeszcze realna forma ochrony praw przedsiębiorców, czy raczej długa i kosztowna konfrontacja bez gwarancji skutecznego rozstrzygnięcia? To pytanie, które powinni postawić sobie wszyscy uczestnicy rynku – od przedsiębiorców po profesjonalnych pełnomocników. O problemie, którego waga z roku na rok rośnie, pisze dr Łukasz Wydra w artykule pt.  „Zmierzch zasady efektywności w cywilnym postępowaniu gospodarczym” na łamach Rzeczpospolitej.

Zasada efektywności postępowania – piękna teoria kontra smutna praktyka

Zasada efektywności postępowania cywilnego, choć wielokrotnie podkreślana przez ustawodawcę i doktrynę, w praktyce coraz bardziej rozmija się z rzeczywistością polskich sądów. Jak pokazują dane Ministerstwa Sprawiedliwości i Komisji Europejskiej, uzyskanie wyroku w sprawie gospodarczej trwa średnio ponad 20 miesięcy, a w wielu przypadkach procesy trwają znacznie dłużej. Przewlekłość procedowania i rosnące koszty nie tylko zniechęcają przedsiębiorców do dochodzenia swoich praw, ale też podważają wiarę w skuteczność ochrony prawnej przed sądami powszechnymi.

Dlaczego procesy gospodarcze trwają coraz dłużej?

W artykule autor analizuje przyczyny tego stanu rzeczy, zestawiając dane statystyczne z osobistą praktyką procesową. Wskazuje m.in. na przewlekłość w podejmowaniu czynności procesowych przez sądy, formalizm procedur, a także brak realnych narzędzi motywujących strony i sąd do sprawnego zakończenia sporu. Podkreśla, że wydłużenie czasu postępowań skutkuje nie tylko większymi kosztami dla stron, ale też często uniemożliwia skuteczną egzekucję wyroku, zwłaszcza gdy druga strona staje się niewypłacalna.

Koszty, których nie widać na pierwszy rzut oka

Długotrwałe postępowanie to nie tylko opłaty sądowe i honoraria pełnomocników. To także utracone korzyści wynikające z zamrożenia środków, zerwania relacji handlowych, a w wielu przypadkach również straty wizerunkowe. Autor zwraca uwagę, że w relacjach biznesowych czas rozstrzygnięcia sporu często decyduje o „być albo nie być” danego przedsiębiorstwa lub projektu.

Alternatywa: arbitraż i inne metody ADR jako remedium?

Czy istnieje wyjście z tego impasu? Autor wskazuje, że arbitraż i mediacja mogą stanowić skuteczne narzędzia rozwiązywania sporów gospodarczych, zapewniając szybsze, tańsze i bardziej elastyczne postępowanie. Jednak, jak zauważa, brakuje wciąż powszechnej świadomości i kultury korzystania z alternatywnych metod rozwiązywania sporów, zwłaszcza w segmencie MŚP.

Pełna treść artykułu dr Łukasza Wydry dostępna jest tutaj.