Juliusz Cezar, w zależności od tłumaczenia miał powiedzieć: „żona Cezara musi być poza wszelkimi podejrzeniami”. Arbitraż nie będzie ani lepszy, ani gorszy niż arbitrzy. Tym samym, stałe sądy polubowne, rekomendowani arbitrzy powinni dążyć do tego, aby zapewnić jak najlepszą jakość – sposobu prowadzenia sporu, a także wydanego wyroku.

Bezstronność i niezależność w arbitrażu: dlaczego jest kluczowa?

Bazując na praktyce zawodowej wiem, że strony zazwyczaj są zadowolone z jakości usług świadczonych przez arbitrów (arbitraż jest, w istocie, usługą). Niestety, znam również przypadki, gdy sposób postępowania arbitrów był dla nich rozczarowaniem. Arbiter – sędzia polubowny powinien być bezstronny i niezależny. Z chwilą przyjęcia funkcji powinien zapominać o interesie strony, która go nominowała, a dążyć do bezstronnego rozstrzygnięcia sporu. Im bardziej arbiter utożsamia się z interesem strony powołującej, stając się jej rzecznikiem – tym gorzej dla sprawy, arbitra i arbitrażu.

Klucz do pierwszego wrażenia w sądzie polubownym

Na temat bezstronności i niezależności arbitrów napisano i powiedziano wiele. Istnieją dwie „szkoły” w kwestii tego, czy i na ile ewentualnie strony powinny mieć na uwadze, że przecież arbitrzy są ich nominatami. Z drugiej strony, postuluje się aby sędzia polubowny ściśle przestrzegał bezstronności i niezależności. Rzeczona wypowiedź Cezara doskonale oddaje istotę takiego podejścia. Instytucje arbitrażowe i arbitrzy nie mogą tracić z pola widzenia tego, iż część stron może mieć swój pierwszy i jedyny kontakt z sądem polubownym. Pierwsze wrażenie robi się tylko raz. Trudno więc stronie zrozumieć zachowanie arbitra, przekraczające dozwolone ramy.

Jakie standardy powinni spełniać arbitrzy?

Modelowe wytyczne dla arbitrów, pozwalające na identyfikację możliwych sytuacji konfliktu interesów sędziów polubownych, sformułowane przez International Bar Association, są pożytecznym narzędziem. Jednak nawet najlepsze intencje i regulacje nie zastąpią racjonalnego i etycznego postępowania. Uwaga ta dotyczy również stron i ich pełnomocników. Nie tylko powinni oni unikać stawiania arbitrów w niezręcznych, niejednoznacznych sytuacjach, ale wręcz powstrzymać się od nominowania tych sędziów polubownych, z którymi łączy ich prywatnie np. duża zażyłość.

Współczesny arbitraż, aby być skutecznym i wiarygodnym, musi opierać się na niepodważalnych zasadach bezstronności i niezależności arbitrów. Arbitrzy muszą pamiętać, że ich profesjonalizm i etyczne postępowanie mają bezpośredni wpływ na jakość i postrzeganie arbitrażu. Arbitrzy, będąc świadomi swojej roli i odpowiedzialności, powinni unikać jakichkolwiek sytuacji mogących budzić podejrzenia o stronniczość. Ostatecznie, jakość arbitrażu jest tak wysoka, jak profesjonalizm arbitrów.